In het provinciestadje waar ik als klein kind opgroeide stonden maar een handvol flatgebouwen.

In een daarvan woonde Anthony, een Surinaamse klasgenoot. Er was een lift in zijn flatgebouw, en de eerste keer dat ik er in mijn eentje mee naar boven ging liep die vast. Ik heb twee uur in het luchtledige gehangen voor ik doorhad dat ik met de telefoonhoorn die er aan de wand hing om hulp kon vragen. Oké, ik was 7, en een boertje-van-buten. En ik had het eigenlijk best naar mijn zin al die tijd. Ach, het stonk een beetje naar pies, maar het was er lekker rustig.

In New York is er aan hoogbouw en aan liften geen gebrek. Maar zelfs als je op de 47ste verdieping moet zijn is er nauwelijks ruimte voor een moment op jezelf. In de meeste liften zit wel ergens een camera verborgen. Zodat even op je gemak je neus controleren meteen een heel andere dimensie krijgt. De beurskoersen, de weersverwachtingen en de ergonomische gezondheidstips die op beeldschermen in veel liften voorbijschieten maar buiten beschouwing latend.

De lift waarin ik sinds een week of twee vrijwel dagelijks verkeer, heeft geen verborgen camera’s. Geen entertainende TV’s. Deze lift heeft een elevator man. ’t Is zo’n ouderwetse lift, met een hekwerk dat op ieder verdieping handmatig moet worden opgeschoven. Zo’n lift met een grote, zware hendel die, onbegrijpelijk voor mij, op tijd heen en weer gedraaid moet worden om op de juiste verdieping te komen.

De drie mannen die de lift om beurten bedienen kijken altijd boos. Als je bij het betreden van de lift niet onmiddellijk zegt naar welke verdieping je moet, krijg je te horen dat ze niet helderziend zijn. En als ik een paar dagen geleden onmiddellijk bij het openschuiven van de liftkooi ninth zeg, blaast de elevator man kwaad tussen zijn tanden door en zegt dan dreigend: “You think I’m stupid, or somethin’? I see you every day, man! Of course you’re goin’ to the ninth floor!”

De lummel.

Deze zondag ben ik er weer. Om tien uur ’s ochtends. Een de-klus-moet-hoe-dan-ook-af-situatie. Voor het gebouw in Midtown staat een mannetje of twintig. De elevator man, die op zondag ook als enige in het hele gebouw over de voordeursleutel beschikt, heeft zich naar het blijkt verslapen. Knikkenbollend, bellend met katerende vrienden en slurpend aan venti cappuccino’s staan de andere overwerkende slaven van New York zich te verbijten in de herfstwind.

Om kwart voor elf komt Charlie aangewaggeld; binnensmonds scheldend om vooral geen verontschuldigingen te hoeven maken. Pas bij de derde trip omhoog pas ik in de lift. Charlie ziet me en schenkt me een onderkoeld knikje. Ik besluit dat het veilig is om niets te zeggen.

Charlie draait aan zijn hendel en de volgepakte lift stijgt op. Dan zie ik het witgekalkte NINE op de betonnen vloer in ijltempo voorbij glijden. “Excuse me, I needed to get out there-” begin ik maar Charlie onderbreekt me met een felle Ssch!
“I needed to get-“
“Ssssch!”
De lieden om me heen negeren me. Stoïcijns checken ze hun blackberries; hun eyeliner; hun horoscopen. Pas op de veertiende verdieping komt de lift tot stilstand. Iedereen stapt uit. Het zijn allemaal makelaars. Charlie ramt het hekwerk weer dicht, draait zich naar mij om en priemt zijn wijsvinger in mijn gezicht. “Listen fellow. You don’t pay me.”
“Excuse me?”
“You heard me.”
Ik wijs naar het verwende volk van Manhattan Real Estate Inc. “They don’t pay you either!”
“Oh yes they do!”
“What?”
“You heard me. They pay me for the use of the elevator on a Sunday. Not the company you’re here for. Just the people on the fourteenth floor. All of the other floors are officially closed.”
“That’s ridiculous!”
“That’s reality, man.” Hij knikt somber terwijl hij me diep in de ogen blijft staren.
“So…” Ik staar vertwijfeld om heen. “You want me to take the stairs?”
Charlie grijnst, genietend van mijn verbijstering. “The gates to the staircases are locked, dude.” Geroutineerd geeft hij een ruk aan de hendel. De lift daalt. “Don’t worry, friend, I’ll help you out.”
“How nice.”
“Just didn’t wanna insult the sweethearts from the fourteenth floor by lettin’ you out first.”
“Right.”
“They are my payin’ customers, you know.”
“Apparently.”
De lift komt tot stilstand op de negende verdieping. Charlie rukt het hekwerk open. “Now you take care, my friend,” zegt Charlie. “And show some respect, the next time.”

De lummel.