Ik bestel een pond Frans Italiaanse espressobonen, gemalen voor een potje op het fornuis, als de vrouw met het yogamatje onder haar oksel naast me komt staan.

Ze is een typisch New Yorkse verschijning; een schichtig, frêle mens van middelbare leeftijd, met een dwingende blik, nauwkeurig maar quasi-nonchalant gestileerd haar, en eclectische kledij. “Excuse me!” roept ze met een afgeknepen stemmetje, “Excuse me!” Ze is nog niet aan de beurt, maar denkt daar zelf blijkbaar anders over.

Een van de jongens achter de tonnen met koffiebonen draait zich vragend naar haar om. “Ma’am?”
“Welke van deze koffiebonen heeft de laagste zuurgraad?”
Terwijl ze naar het assortiment voor zich wijst, zwaait ze met haar yogamatje ongemerkt een zak pretzels van een rek achter zich. De zak ploft pal achter haar neer op de grond. Ze doet een stapje achterwaarts en zakt met haar hiel in de krakende pretzels. Terwijl de jongen haar voorlicht schiet haar blik even omlaag. Ze ziet de zak pretzels liggen en plaats haar voet nog iets verder naar achter. Ze trapt midden op de zak. Ik hoor hoe de pretzels onder haar voet verpulveren.
“Sorry-” begin ik, maar ze piekert er niet over mij enige aandacht te schenken. Ongeduldig schudt ze haar hoofd, “No, no, no! Ik vraag niet welke koffie het mildst is, jongeman, maar welke koffie de laagste zúúrgraad heeft!”
Na overleg met een collega concludeert de Zabar’s koffieverkoper dat de Kona Style koffiebonen uit Hawaï de beste optie zijn.
Even staart ze hem wantrouwend aan. “Fine,” verzucht ze dan, “Doe me daar maar een half pond van.”
De jongen pakt de metalen schep met Kona Style koffiebonen uit de ton en kiepert de bonen beetje bij beetje over in een papieren zak. Terwijl hij de zak afweegt priemt de yogadame met haar wijsvinger naar zijn hand met schep. “Young man,” stelt ze streng, “Zie je die gaten in je latex handschoen?”
De jongeman laat de schep met een zachte plof in de ton met koffiebonen vallen en kijkt naar zijn hand. Twee van zijn nagels zijn door de vingertoppen van de latex handschoen heen gescheurd.
“That is disgusting!” stelt ze vol walging.
“I’m very sorry, ma’am,” zegt de jongen.
“You better! Because this is unacceptable!”
De jongen kijkt haar met vlakke ogen aan. Hij zal haar ongetwijfeld het liefst een mep verkopen, maar hij gedraagt zich voorbeeldig. “Ik zal meteen nieuwe handschoenen aantrekken, mevrouw.”
“I really, really take offense to this,” stamelt ze geshockeerd.
“Again, I’m terribly sorry, ma’am.”
Zijn collega overhandigt me mijn gemalen Frans Italiaanse bonen. Met ingehouden adem stap ik verder.

Vijf minuten later sta ik bij de kassa, als de yogadame achter me verschijnt. Ze moet zichzelf verschrikkelijk hebben op staan jutten, want ze ziet lijkbleek en haar mond trilt van woede. “Excuse me sir,” roept ze met licht overslaande stem naar een meneer met een Zabar’s badge op zijn borst. “Uw personeel werkt onhygiënisch en gedraagt zich volkomen onverantwoord. Bij de koffiebonen staat een latino joch wiens nagels door zijn handschoenen heen steken. Ik bedoel maar, deze bonen…” Ze houdt de zak met gemalen koffiebonen vol afgrijzen naar de man omhoog, die begrijpend knikt. “Ik-ik-ik… Ik wil ze niet eens meer hebben, zo misselijk ben ik geworden van dat onsmakelijke tafereel.” Ze duwt hem de bonen toe. “En eerlijk gezegd, ik wil helemaal niets meer van uw winkel.” Demonstratief zet ze haar boodschappenmandje met winkelwaar naast zich neer op de grond. It’s unacceptable!” De verontschuldigende winkelmanager negerend draait ze zich naar me om.“Excuse me!” zegt ze tegen me, aangevend dat ze er langs wil.
Ik neem een besluit en schud mijn hoofd. “Weet u wat?” vraag ik haar minstens zo beslist.
Ze kijkt me niet begrijpend aan.
“U bent de meest verschrikkelijke persoon die ik in weken ben tegengekomen. En u moet er maar eens mee ophouden om uw zurigheid bot te vieren op wildvreemden. Vecht het maar uit met de mensen die u zo hebben gemaakt.”
Haar ogen staan wijd van verbijstering.
De caissière overhandigt me mijn bonnetje en mijn boodschappen.
Ik draai me om en loop de zaak uit. Zonnig Broadway betredend slaak ik een zucht van verlichting.
Dit wordt een topdag.

Lang, lang geleden werkte ik in een bruin café aan een Amsterdamse gracht.

Ik maakte er ontelbare cappuccino’s en werd al doende een expert. (In de huidige contreien en in de tegenwoordige tijd wordt zo’n meester-koffiezetter heel modisch een barista genoemd).

De schoonmaker van de bruine kroeg heette ome Louis. Hij was klein en mager en hij rook naar Old Spice. Tegen de tijd dat ik binnenkwam en de zaak opende, had ome Louis er al uren van vegen en schrobben opzitten. Dan ging er nog wat extra Old Spice overheen en werden de tanden weer in de mond gestopt. Vervolgens nam hij plaats aan tafel 1 en zei: ‘Één kappoesjieno, alstublieft!’

Ik maakte prachtige cappuccino’s. Maar zo’n paar dagen per jaar ging het helemaal mis. Dan wilde het niet schuimen. Hoe vers ook de melk, hoe heet ook de stoom, hoezeer ik ook experimenteerde met de hoek van de melkbeker: het werd nooit echt wat. Een plat bakkie noemde ome Louis het. Volgens hem had het te maken met de biologische klok van de koeien. “Een soort van jaarlijkse ongesteldheid van de melk,” zei hij. Even rammelde zijn oude kunstgebit, dan voegde hij er verexcuserend aan toe: “Niet dat ik er voor gestudeerd heb, hoor.”

Ome Louis had enkel lagere school. Hij had zijn leven lang gevaren en de laatste tien jaar het café bestierd met rattengif, kakkerlakkenspray en eindeloze hoeveelheden chloor. Toen hij in de lotto een paar ton won, dacht iedereen dat hij nu eindelijk op zou houden met zwoegen. Maar ome Louis zette het geld op een spaarrekening en bleef de kroeg schoonmaken. Hij stapte niet eens over op een luxer luchtje.

Ik werkte al jaren niet meer in het bruine café toen ome Louis overleed. Tijdens de herdenkingsdienst in crematorium Westgaarde nam niemand het woord. Ze draaiden I did it My Way en dat was het.

Driftig met de garde in het steelpannetje kloppend bedenk ik me nu hoe me dat spijt.

Het zal de tijd van het jaar wel zijn, want het wil niet schuimen. Het wordt weer een plat bakkie.

L’chaim, ome Louis.

Terwijl ze het laatste stukje Pickled Herring in Cream Sauce ($10.95 bij Zabars) aan haar vork prikt haalt ze laatdunkend haar schouders op.

“Ach ja, het blijft toch je kind.” Maar tante C. zou het graag anders willen, volgende week zaterdag, twee dagen na Thanksgiving.

“Maar met Thanksgiving ga je toch altijd op dezelfde dag op en neer?”

Tante C. knikt. Met haar papieren servetje strijkt ze langs haar mondhoeken. “Of course, honey. Om half tien s’avonds ben ik alweer weer thuis.”

Ze is 101 en woont nog steeds zelfstandig aan Park Avenue. In hetzelfde appartement waar ze 58 jaar geleden met haar man en drie kinderen introk. Waar ze de laatste 28 jaar alleen was. Toen is ze maar gaan schilderen. Ze maakt nog steeds het ene prachtschilderij na het andere.

Haar oudste dochter, zelf al een eeuwigheid overgrootmoeder, laat haar iedere Thanksgiving naar haar landhuis op Long Island overkomen. Voor Turkey met Cranberry Sauce. En Pumpkin Pie met decaf hazelnut coffee. Tante C. gruwt van koffie-met-een-smaakje.

“Dus er is helemaal geen conflict?”

“Conflict?…”

“Geen conflict in je agenda?”

Kwaaiig smakt ze met haar vuist op de eettafel. “Jongen, praat toch gewoon! Nee, natuurlijk is er geen conflict.” Haar waterige ogen staren moedeloos naar buiten.

Het is ook maar moeilijk te verwerken. Haar nicht organiseert een alternatief feestmaal op de zaterdag na het officiële Thanksgiving. In haar koloniale boerderij in Pennsylvania. Met familie en vrienden van heinde en ver. Met nieuwe achterachterkleinkinderen die tante C. alleen kent van de geboortekaartjes. Haar nicht wil haar als een ware eregast welkom heten. Haar favoriete nicht, die zelf ook kunstenaar is, en die haar regelmatig komt ‘ontvoeren’. Dan gaan ze naar het Metropolitan Museum. Of naar de Neue Galerie. Of naar een opening van zo’n jong ding dat het helemaal gaat maken. En daarna iets eten bij Cafe des Artist aan West 67th Street. Dover Sole à la meunière.

Maria 1 (maandag en donderdag) vraagt met haar zware Poolse accent of we uitgegeten zijn? “Yes honey,” zegt tante C. terwijl ze haar zachtjes over de arm strijkt.

Ze wacht tot Maria 1 de kamer uit is. Dan kijkt ze me strak aan. Ze buigt zich dichterbij. “En die schat van een nicht had het allemaal zo lief voor me geregeld,” fluistert ze. “Een auto met chauffeur die ons er helemaal naar toe zou rijden. En die ons aan het einde van de dag ook weer keurig thuis voor de deur af zou zetten.”

“Ons?”

“Maria 2 en ik. Sssst.”

Natuurlijk. Maria 2: woensdag en zaterdag.

“Jenny and Rusty komen. En Richard en Melinda. En Kelly, voor het eerst zonder haar man. En Suzy met die nieuwe kleine… Howard?”

“Harold.”

“Harold, ja! En ik zou haar nieuwe atelier inspecteren. Ik ben er al zeker…” Ze kijkt me verbaasd aan. “Ik ben er al zeker acht jaar niet meer geweest!…”

Maria 1 laat iets vallen op de keukenvloer. “Iets okee,” roept ze, “Iets not brook.”

“Maar waarom wil ze dan niet dat je gaat?”

Tante C. veegt de challah kruimels op het tafellaken bij elkaar en doet er het zwijgen toe.

Ik weet natuurlijk best waarom. Omdat die kille ouwe taart op Long Island zelf geen leven heeft. Omdat ze het niet uit kan staan dat een artistieke nicht een innigere relatie met haar moeder heeft dan zij ooit met wie dan ook heeft opgebouwd. Omdat –

Tante C. kijkt me onverwachts in de ogen. Ze ziet de felheid en knikt bevestigend. “Maar ach,” mompelt ze, “Ik heb haar zelf zo grootgebracht.”

Dan richt ze zich naar de keuken. “Maria honey, could you get us the cheesecake from the fridge? And grab yourself a fork and a seat, you’re getting far too skinny, sweetheart.”