In de trein zit ik wat uit het raam te staren. Een vlak, grauw Hollands landschap trekt voorbij. Regelmatig vertel ik mijn New Yorkse vrienden dat ze voor het natuurschoon zeker niet naar Nederland moeten komen. Maar eerlijk gezegd geniet ik er nu wel van. Van dat grauwe, vlakke land. Wat kan een paar maanden afwezigheid een frisse kijk op een vertrouwde wereld geven.

Meteen bij thuiskomst al. Wat een ruim appartement. Wat een miezerig douchestraaltje. Wat is de mevrouw van de bakker opeens grijs geworden. Wat smaakt de noten-vruchtenmuesli van Zonnatura weer nieuw-en-toch-lekker-hetzelfde. En wat is mooi design hier vanzelfsprekend. Zelfs op een pak Vrije Uitloopeieren van het AH huismerk. Wat een boel zorgeloos lanterfanterende mensen. Wat een botte buschauffeur, als ik hem vraag niet te roken, terwijl de sticker op zijn eigen Opstapper-busje meldt dat roken verboden is. Wat praten Nederlanders hard. Wat is biologisch toch een stuk goedkoper dan organic. Wat is het NOS Journaal een verademing vergeleken bij die aftandse Amerikaanse news shows. Wat staat er een boel gezeur in de brievenrubriek van de krant. Wat staat er sowieso een boel gezeur in de krant. En waarom begrijpen winkeliers niet dat vijftig cent extra voor pinnen onder de 10 euro maakt dat middenstander nog steeds een scheldwoord is?

Peinzend staar ik uit het treinraam. Naar het vlakke, grauwe land. We rijden van Amsterdam naar Antwerpen en van Antwerpen naar Sint Niklaas. En vandaar met de auto Zeeuws Vlaanderen in. Wat is die Belgische lintbebouwing toch lelijk. Wat is het huis van mijn moeder toch mooi. Een blond huis, zo noemde mijn vader het altijd. Wel weer ontworpen door een Belgische architect.

Mijn moeder woont aan de Belgische grens. Echt op het randje. In haar woonkamer belde ik vroeger met Libertel; in de keuken met Proximus. Nu is het overal Vodafoon. Alles fuseert. Alleen gaat mijn beltegoed er in de keuken nog steeds wel vijf keer sneller doorheen.

Mijn moeder drinkt Roodmerk koffie van Douwe Egberts. Op tafel ligt een KRO televisiegids. Op de radio klinkt Met het Oog op Morgen. En het meest Hollandse tafereel tref ik bij mijn moeder op de wc. Het is een Jip en Janneke verjaardagskalender. Van de Hema natuurlijk. De meeste jarigen in december heb ik in geen jaren meer gezien.

Bij 12 december staat Hidde Overleden geschreven. Da’s de poes. De buurman heeft hem anderhalve week geleden voor mijn moeder in de achtertuin begraven.

De Boeing zit bomvol, en ik ben allang blij met mijn stoel aan het gangpad. Aan de andere kant van het middeneiland zit een forse latino in een rood glimmend honkbaljack en tussen hem en mij in bladert een magere, bejaarde man door zijn Financial Times. Om de paar seconden schieten zijn ogen zijwaarts, zoekend naar oogcontact met mij en zijn andere buurman. We hebben nog zes uur voor de boeg en ik heb niet zo’n zin in een praatgrage reisgenoot, dus hou ik mijn ogen strak op het TV-schermpje voor me gericht. Als zijn hoofd weer de kant van de buurman in het honkbaljack opdraait vangt hij diens aandacht. “Dutch Antillean, I presume.” Hij spreekt met een posh Brits accent. “On your way to the mother country?” De gespierde jongeman in het honkbaljack ziet hem daas aan. Dan schudt hij zijn hoofd. “Puertoricaan. Op weg naar de wereldkampioenschappen honkbal in Holland.” De Engelsman is er even stil van. Hij blikt rond door het vliegtuig, waar hem nu pas alle andere rood glimmende honkbaljacks opvallen. “Dus u maakt deel uit van het Puerto-Ricaanse team?” “Right,” antwoordt de jongeman stug, zijn blik gericht houdend op zijn New York Post. Op de voorpagina van de tabloid prijkt het overspoelde New Orleans, met daarboven de enige redactionele tekst op de pagina: Our Tsunami. “Eerste keer in Holland?” vist de Brit. Zijn buurman knikt bevestigend. “Maakt u zich dan maar op voor een verrassing,” stelt hij op gedempte toon, onderwijl zijn eigen krant opvouwend. “Want ja, ze zijn stipt, schoon en werklustig, die Hollanders. Maar ze staan bij hun buurlanden ook al eeuwenlang bekend als lomp en sociaal gehandicapt.” Hij knikt beslist. “Really. Het is een boers en onbehouwen volkje.”

In de stoel voor de Brit gaat een blonde mevrouw rechtop zitten, haar gezicht nu half naar ons toegedraaid. Ikzelf zet mijn TV-schermpje op zwart, en zie in de weerspiegeling hoe mijn buurman zijn dunne lippen tuit in een zuinig lachje. “Good Lord, wat schort het de Dutch toch aan sociale souplesse. En dat totale gebrek aan franje: ze kleden zich functioneel, ze plannen hun visites functioneel. Het krijgen van kinderen en van een pensioen: alles gaat volgens een uitgekookte planning. En als ze hun aangeharkte landje dan ontvluchten tijdens hun vakanties, en ergens anders de wereldse allure opzoeken die in Holland zo zeldzaam is, dan kunnen ze daar weer helemaal niet mee omgaan! Do you see what I’m talking about, young man?” De Puertoricaan komt los uit de misère rond orkaan Katrina en kijkt de Brit met vlakke ogen aan. “Whatever,” stelt hij nors. En hij leest weer verder.

De blonde mevrouw voor ons komt overeind. Schijnbaar druk met het kruimelvrij maken van haar truitje, begluurt ze de Brit. Die controleert zijn nagels terwijl hij zijn betoog vervolgt: “Kijk alleen al hoe een Hollander zich gedraagt in New York. Da’s toch een kosmopolitische wereldstad bij uitstek! De felheid waarmee Nederlanders daar neerkijken op de hartelijkheid van Amerikanen – een hartelijkheid overigens die geheel en al voortkomt uit de beschaafdheid die ons Britten zo siert!” Hij heeft de aandacht van zijn buurvrouw ontdekt en richt zich nu helemaal tot haar: “Want, oh dear, wat vinden die Hollanders al die vriendelijke Amerikanen toch verschrikkelijk glad en gemaakt! Maar weet u wat dat is? Jaloezie! Jaloezie om zoveel sociale lenigheid! De Hollandse weerzin tegen alle how are you’s en thanks for having you here’s bewijst maar weer dat ze zichzelf helemaal geen raad weten met wat hoffelijkheid. Nee, de Nederlander blijft liever nuchter en direct. En trekt daarbij maar al te graag een grote bek open.” De Brit knikt beslist. Met zijn magere vingers veegt hij de belletjes speeksel uit zijn mondhoeken weg.

De vrouw voor ons blikt hem nog even met kille ogen aan. Dan schiet haar blik naar de man in de stoel naast haar. “Henk, laat me d’r even langs, want ik moet mijn benen strekken. En even uit de buurt van deze Britse hufter.” Terwijl ze zich naar het gangpad wurmt, vindt de blik van de Brit de mijne in het zwarte TV-schermpje. “There you have it,” fluistert hij genoegzaam. “Good Lord in Heaven. And we’re not even flying KLM.”

Meestal is er moeilijker een vinger op te leggen, maar in dit geval is het me in één oogopslag duidelijk. Hij zal een jaar of dertig zijn, maar heeft nog die jongensachtige openheid die je niet vaak ziet bij Amerikaanse mannen van zijn leeftijd. Het heeft misschien ook wel iets te maken met de hoeveelheid gel in zijn haar en met zijn kleding waarin een Amerikaan zich net iets te frivool zou voelen. Zijn vriendin stapt kloek voor hem uit door de zaak, haar slanke lijf gehuld in iets wat vooral gemakkelijk moet zitten. Haar ogen, een tikkeltje te zwaar opgemaakt, schieten nieuwsgierig rond. Ze heeft al een tafeltje uitgezocht en wil net plaats nemen als de host haar tegemoet loopt. “Excuse me, that table’s not available. Please follow me.” De twee kijken elkaar even verwonderd aan. De host stapt voor hen uit door de zaak en legt de menu’s neer op het tafeltje naast me. “Here you are,” stelt hij vriendelijk maar beslist. Met een luide zucht en veel stoelgerammel nemen ze plaats. Een lichte zweem van Zwitsal babyzeep waait voorbij. “May we have two coffees, please?” vraagt de jongeman. Zijn accent bevestigt mijn sterke vermoeden. De host, die alweer is weggelopen, draait zich streng naar hem om. “I’ll send you your waiter right away.”

De ANWB reisgids van New York belandt op tafel. En het Jip en Janneke notitieboekje van de Hema. Zij streept er juist de Ralph Lauren overhemden in af die ze voor haar vader heeft ingekocht bij Century 21, als de serveerster aan hun tafel verschijnt. “Hi, I’m M.J. How can I help you?” Weer die verwonderde blikwisseling. Dan richt de jongeman zich tot het frêle meisje. “How did you say your name was?” Ze is even uit het veld geslagen. “M.J.” “Em Jay?” “M.J., right. It’s short for Mary Jane. So, are you guys ready to order?” Ze bestellen nogmaals de twee koffies, een spinazie salade en een gegrilde kipsandwich. “Oh, and tell me, what is cilantro?” Hij wijst het haar aan op de menukaart. “It’s uhm…” Ze gebaart wat met haar handen. “It’s a leafy, dark green herb. Oh, and it’s used in Thai cuisine a lot.” Ze knikt beslist, alsof het hiermee wel gezegd is. Maar de twee kijken haar aan alsof ze het in Keulen horen donderen. “It’s also known as coriander,” help ik haar een handje in mijn beste Amerikaans. “Oh, koriander!” roept het stel tezamen uit. “Thanks,” fluistert Mary Jane en piept er van tussen.

Zij telt de bonnetjes uit haar portemonnee bij elkaar op, terwijl hij tevreden vastgesteld dat T-Mobile hier ook prima te ontvangen is. En als Mary Jane de koffie serveert buigt hij zich onderzoekend over de kop en schotel. “Excuse me, but eh…where is my cookie?” Mary Jane zet een beleefde glimlach op. “Your what?” “My cookie. There’s no cookie with my coffee.” “Oh, I’m sorry, I didn’t hear you order a cookie.” Weer die blik van verstandhouding. “Doesn’t coffee always come with a cookie?” vraagt hij alsof het de meest logische zaak van de wereld betreft. Mary Jane slikt haar verbazing weg en zoekt naar een elegante oplossing. “Would you care for a brownie, maybe, or one of our giant chocolate chip cookies?” Hij zoekt steun bij zijn vriendin die net een flinke slok neemt van haar koffie. “I think he just wants a, how you call those… biskwietje?” “A biscuit? No, I’m sorry, we don’t have those.” De jongeman kijkt een ogenblik teleurgesteld naar zijn kale koffieschoteltje. Het kleine kind in hem komt nu helemaal te voorschijn.“In Holland we always get a koekie with the koffie!”

Als ik bij het weggaan aan de bar vraag om een tandenstoker, hoor ik de serveerster zenuwachtig vragen: “What if I give them two pieces of broken biscotti?” “Are you kiddin’?” stelt de host verontwaardigd, “Those biscotti’s cost three bucks!” Dan signaleert hij een nieuw stel dat met reisgidsen in hun hand de zaak binnenwandelt. Groot en blond, kreukvrij en schoongewassen. Duitsers, schat ik zo in. “But it’s customary where they come from,” fluistert Mary Jane hem na, vrezend voor haar tip. “Customary, my ass!” sist de host en richt zich naar zijn nieuwe gasten.“Excuse me, madam, that table’s not available. Please follow me.”